مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قرآن شناخت 2008-1987 18 2 2025 10 07 کارکردهای معادباوری در خودتنظیمی امیال انسان از منظر قرآن 161 180 5002835 10.22034/qoranshenakht.2026.5002835 FA مجتبی مستشرق دانش‌پژوه دکتری علوم قرآن و حدیث، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0001-6290-8477 اسمعیل سلطانی بیرامی استادیار - گروه تفسیر و علوم قرآن مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0002-3942-5319 Journal Article 2026 05 11 In addition to its doctrinal status, the Qur’an assigns an important role to belief in the resurrection in the self-regulation of desires and the organization of the human motivational system. The main problem of the research is to explain the functions of belief in the resurrection in the self-regulation of human desires from the Qur’anic perspective. The aim is to extract and explain these functions and to present a conceptual model of the role of belief in the resurrection in guiding human desires. The research uses an analytical-interpretive method and is based on thematic exegesis. In this study, the functions of belief in the resurrection are inferred through the analysis of contextual and conceptual relations among Qur’anic verses and then explained and analyzed using psychological concepts and theories. The findings show that belief in the resurrection plays an effective role in organizing human behavior and motivation through five main functions: restraining base worldly desires, preferring transcendent desires, flourishing transcendent tendencies, directing the desire toward perfection, and presenting an image of true happiness. These functions can be explained using concepts such as self-regulation, cognitive inhibition, intrinsic motivation, goal-oriented orientation, and the reward-punishment system. The results show that the Qur’an presents a two-dimensional model of the functions of belief in the resurrection in the self-regulation of human desires—a model based, on the one hand, on restraining undesirable desires and, on the other, on strengthening and guiding transcendent tendencies. قرآن برای باور به معاد، افزون بر جایگاه اعتقادی، نقش مهمی در خودتنظیمی امیال و سامان‌دهی نظام انگیزشی انسان قائل است. مسئلۀ اصلی پژوهش تبیین کارکردهای معادباوری در خودتنظیمی امیال انسان از منظر قرآن است. هدف پژوهش، استخراج و تبیین این کارکردها و ارائه الگویی مفهومی از نقش معادباوری در هدایت امیال انسان است. پژوهش با روش تحلیلی ـ تفسیری و بر پایه تفسیر موضوعی انجام شده است. در این پژوهش، کارکردهای معادباوری از طریق تحلیل روابط سیاقی و مفهومی آیات قرآن استنباط و سپس با بهره‌گیری از مفاهیم و نظریه‌های روان‌شناسی، تبیین و تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که معادباوری از طریق پنج کارکرد اصلی، شامل: مهار امیال پست دنیوی، ترجیح امیال متعالی، شکوفایی گرایش‌های متعالی، جهت‌دهی میل به کمال و ارائه تصویری از سعادت حقیقی. در سامان‌دهی رفتار و انگیزش انسان نقش مؤثری ایفا می‌کند. این کارکردها با بهره‌گیری از مفاهیمی همچون خودتنظیمی، بازداری شناختی، انگیزش درونی، جهت‌گیری هدف‌محور و نظام پاداش ـ تنبیه، قابل تبیین‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که قرآن، الگویی دووجهی از کارکردهای معادباوری در خودتنظیمی امیال انسان ارائه می‌دهد؛ الگویی که از یک‌سو بر مهار امیال نامطلوب و از سوی دیگر بر تقویت و هدایت گرایش‌های متعالی استوار است. https://qoranshenakht.nashriyat.ir/sites/qoranshenakht.nashriyat.ir/files/article-files/5002835-1794047717.pdf