TY  - JOUR
ID  - 5003341
TI  - تحلیل شبکۀ استدلالی قرآن کریم بر نفی توسل به معبودهای پنداری در چارچوب مبانی کلامی و رویکرد معناشناختی
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 6
LA  - fa
SN  - 2008-1987
AU  - Bahrami, Hamzeh Ali
AD  - استادیار - دانشگاه معارف دانشگاه اصفهان
AU  - Hashemi, Maryam al-Sadat 
AD  - حوزوی
Y1  - 2025
PY  - 2025
VL  - 18
IS  - 2
SP  - 65
EP  - 84
KW  - قرآن کریم
KW  - دعا
KW  - توسل
KW  - معبودهای پنداری
KW  - توحید
KW  - تحلیل شبکه‌ای
KW  - معناشناسی تفسیری
DO  - 10.22034/qoranshenakht.2026.5003341
AB  - این پژوهش به بررسی منطق قرآنی نفی روی‌آوردن استقلالی به معبودهای پنداری در قلمرو دعا، درخواست یاری و طلب تقرب می‌پردازد. مسئلۀ اصلی آن است که قرآن کریم با چه سازوکار مفهومی و استدلالی، ناتوانی و بی‌اعتباری معبودهای غیرالهی را تبیین و انحصار الوهیت، ربوبیت و مرجعیت نهایی دعا را در خداوند تثبیت می‌کند. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل معناشناختی سیاقی، مجموعه‌ای از آیات مرتبط با دعا و خواندن غیرخدا، ادعای شفاعت یا تقرب‌بخشی معبودهای پنداری، نفی مالکیت و قدرت آنان، و تبیین ربوبیت انحصاری الهی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که استدلال قرآنی در این مسئله بر یک آیه یا یک دلیل منفرد تکیه ندارد؛ بلکه از پیوند چند دسته گزاره شکل می‌گیرد: نفی علم، قدرت، مالکیت، اجابت و شفاعت مستقل از غیرخدا؛ نقد انگیزه مشرکان در پرستش واسطه‌ها برای تقرب به خدا؛ و تأکید بر وابستگی مطلق همۀ موجودات به اراده و اذن الهی. بر این اساس، قرآن میان «وسیله‌جویی مأذون در چارچوب ربوبیت و اذن الهی» و «توسل یا دعای استقلالی نسبت به موجودات غیرالهی» تمایز می‌نهد. این شبکه مفهومی، مبنای قرآنی نفی هرگونه نسبت‌ دادن تأثیر ذاتی و استقلالی به غیرخدا را فراهم می‌سازد و پیوند آن را با مراتب توحید در ربوبیت و افعال الهی آشکار می‌کند. برآیند پژوهش آن است که آیات مورد بررسی، با وجود تنوع در سیاق و مخاطب، در نفی الوهیت و کارآمدیِ مستقلِ معبودهای پنداری هم‌گرا هستند؛ ازاین‌رو تحلیل شبکه‌ای آنها می‌تواند چارچوبی روشن‌تر برای فهم نسبت دعا، توسل، شفاعت و توحید در قرآن کریم ارائه کند.
UR  - https://qoranshenakht.nashriyat.ir/node/5003341
L1  - https://qoranshenakht.nashriyat.ir/sites/qoranshenakht.nashriyat.ir/files/article-files/5003341-1794047627.pdf
ER  -