مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قرآن شناخت 2008-1987 18 2 2025 10 07 تحلیل شبکۀ استدلالی قرآن کریم بر نفی توسل به معبودهای پنداری در چارچوب مبانی کلامی و رویکرد معناشناختی 65 84 5003341 10.22034/qoranshenakht.2026.5003341 FA حمزه علی بهرامی استادیار - دانشگاه معارف دانشگاه اصفهان مریم السادات هاشمی حوزوی 0000-0003-0683-4789 Journal Article 2026 08 03 This study examines the Qur’anic logic of negating independent recourse to imagined deities in the domain of supplication, seeking help, and seeking nearness. Its main problem is to determine by what conceptual and argumentative mechanism the Holy Qur’an explains the incapacity and invalidity of non-divine deities and establishes the exclusivity of divinity, lordship, and the final authority of supplication in God. Using a descriptive-analytical method and drawing on contextual semantic analysis, the study examines a set of verses related to supplication and calling upon other than God, claims of intercession or imparting nearness by imagined deities, the negation of their ownership and power, and the explanation of God’s exclusive lordship. The findings show that the Qur’anic argument on this issue does not rely on a single verse or a single proof; rather, it is formed from the interconnection of several sets of propositions: the negation of independent knowledge, power, ownership, response, and intercession on the part of other than God; criticism of the polytheists’ motive in worshipping intermediaries to seek nearness to God; and emphasis on the absolute dependence of all beings on the divine will and permission. Accordingly, the Qur’an distinguishes between “authorized seeking of means within the framework of divine lordship and permission” and “independent recourse or supplication directed toward non-divine beings.” This conceptual network provides the Qur’anic basis for negating any attribution of intrinsic and independent efficacy to other than God and clarifies its connection with the levels of monotheism in divine lordship and acts. The result of the study is that the verses examined, despite diversity in context and audience, converge in negating the divinity and independent efficacy of imagined deities; therefore, a network analysis of them can provide a clearer framework for understanding the relationship among supplication, recourse, intercession, and monotheism in the Holy Qur’an. این پژوهش به بررسی منطق قرآنی نفی روی‌آوردن استقلالی به معبودهای پنداری در قلمرو دعا، درخواست یاری و طلب تقرب می‌پردازد. مسئلۀ اصلی آن است که قرآن کریم با چه سازوکار مفهومی و استدلالی، ناتوانی و بی‌اعتباری معبودهای غیرالهی را تبیین و انحصار الوهیت، ربوبیت و مرجعیت نهایی دعا را در خداوند تثبیت می‌کند. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل معناشناختی سیاقی، مجموعه‌ای از آیات مرتبط با دعا و خواندن غیرخدا، ادعای شفاعت یا تقرب‌بخشی معبودهای پنداری، نفی مالکیت و قدرت آنان، و تبیین ربوبیت انحصاری الهی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که استدلال قرآنی در این مسئله بر یک آیه یا یک دلیل منفرد تکیه ندارد؛ بلکه از پیوند چند دسته گزاره شکل می‌گیرد: نفی علم، قدرت، مالکیت، اجابت و شفاعت مستقل از غیرخدا؛ نقد انگیزه مشرکان در پرستش واسطه‌ها برای تقرب به خدا؛ و تأکید بر وابستگی مطلق همۀ موجودات به اراده و اذن الهی. بر این اساس، قرآن میان «وسیله‌جویی مأذون در چارچوب ربوبیت و اذن الهی» و «توسل یا دعای استقلالی نسبت به موجودات غیرالهی» تمایز می‌نهد. این شبکه مفهومی، مبنای قرآنی نفی هرگونه نسبت‌ دادن تأثیر ذاتی و استقلالی به غیرخدا را فراهم می‌سازد و پیوند آن را با مراتب توحید در ربوبیت و افعال الهی آشکار می‌کند. برآیند پژوهش آن است که آیات مورد بررسی، با وجود تنوع در سیاق و مخاطب، در نفی الوهیت و کارآمدیِ مستقلِ معبودهای پنداری هم‌گرا هستند؛ ازاین‌رو تحلیل شبکه‌ای آنها می‌تواند چارچوبی روشن‌تر برای فهم نسبت دعا، توسل، شفاعت و توحید در قرآن کریم ارائه کند. https://qoranshenakht.nashriyat.ir/sites/qoranshenakht.nashriyat.ir/files/article-files/5003341-1794047627.pdf