مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قرآن شناخت 2008-1987 18 1 2025 06 05 سیر تطور تفسیر قرآن در حوزه علمیه قم در سده اخیر 5003556 10.22034/qoranshenakht.2026.5003556 FA غلامعلی عزیزی‌کیا دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0003-3125-6404 Journal Article 2026 01 18 تفسیر قرآن از جمله دانش¬های رایج حوزه های علمیه بوده است. از زمان بازتأسیس حوزه علمیه قم نخست عالمانی اندک و به تدریج جمعی بیشتر به این دانش اشتغال ورزیده اند اما رخدادهای مهم تفسیری حوزه علمیه قم در سده اخیر چه بوده و تفسیر قرآن در این بازه زمانی چه تحولاتی داشته است؟ این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به هدف شناخت از دگرگونی¬های دانش تفسیر در سده اخیر در حوزه علمیه قم، به نکات زیر دست یافته است. سده اخیر حوزه علمیه قم را می¬توان به سه دوره تقسیم کرد. در دوره نخست شاهد ظهور تفاسیری به سبک تفاسیر پیشین هستیم جز آنکه مطالب تفاسیر پیشین بازنگاری و روزآمد و گاه مطالب نوینی بدان افزوده شده است. در دوره دوم، هم در روش تفسیر و هم در سبک و نوع طرح مباحث و هم در تنوع و گستره مطالب، حوزه قم شاهد دگرگونی¬هایی بوده که به تولید تفسیر المیزان انجامید و بالاخره در دوره سوم و در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی تحول تفسیر سرعت بیشتری گرفت و افزون بر تفاسیر ترتیبی روزآمد، تفاسیر موضوعی متنوعی نیز خلق شد و در کنار آن تفاسیر بیانگر آموزه¬های آیات به صورت فشرده برای آشنایی توده مردم با معارف قرآن پدید آمد.