مفهوم سازي واژه «لِسان» در قرآن در پرتو نظريه استعاره شناختي

  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 936.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 862.
قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال دهم، شماره دوم، پياپي 19، پاييز و زمستان 1396

فاطمه حبيبي/ دانشجوي دكتري علوم قرآن و حديث دانشگاه الزهرا                                               f.habibi8@yahoo.com

فتحيه فتاحي زاده/ استاد علوم قرآن و حديث دانشگاه الزهرا

فريده حق بين/ دانشيار زبان شناسي دانشگاه الزهرا

دريافت: 27/10/1395 ـ پذيرش: 22/04/1396

چكيده

يكي از ديدگاه هاي رايج در زبان شناسي شناختي، نظريه «استعاره مفهومي» است كه مي   توان از اين نظريه در مطالعات ديني استفاده كرد. در پژوهش حاضر، ابتدا مقدماتي درباره استعاره و نظريه استعاره مفهومي بيان مي شود؛ سپس با بررسي مفهوم «لِسان» در قرآن كريم بر اساس نظريه استعاره مفهومي، تأثير اين ديدگاه بر نحوه فهم گزاره هاي ديني بررسي مي گردد. به همين منظور تمام آياتي كه مشتمل بر واژه «لسان» بودند، استخراج و حوزه هاي مبدأ استعاره مفهومي «لسان» واكاوي مي شوند. واژه «لسان» و جمع آن (أَلْسِنَۀ) 25 بار در كل قرآن به كار رفته است كه نتيجه بررسي عبارات استعاري «لِسان» نشان مي دهد كه قرآن براي مفهوم سازي «لِسان» از دو شيوه استعارة مفهومي و مجاز مفهومي استفاده كرده  است. بر اساس يافته هاي پژوهش، شش مورد استعاره مفهومي در آيات مورد نظر يافت شد كه در آن آيات، از زبان و اعمال منتسب به آن مانند ضربه زدن، دريافت (تلقي)، بستن و باز كردن، شهادت دادن و پيچاندن براي مفهوم سازي مفاهيمي مثل دشمني كردن، طعنه زدن، تمسخر و شيوايي در سخن و مانند آن (كه عمدتاً از درجۀ انتزاع بالايي برخوردارند و از تجارب پايه بشر به شمار نمي آيند) استفاده شده است.

كليدواژه ها: قرآن كريم، توسيع معنايي، نظريۀ استعارة مفهومي، زبان، انسان، لِسان، استعاره شناختي.