Participation in jihad is one of the obligatory duties of Islam. The Holy Qur’an introduces some Muslims who do not participate in war for various reasons as the group of “qā'idīn.” Some of the qā'idīn are excused and some are unexcused. The aim of this article is to identify the classifications that the Holy Qur’an sets forth for the group of qā'idīn. The article is written using a descriptive-analytical method. To this end, by examining the verses of the Holy Qur’an, the set of groups that do not participate in war was extracted, and these groups were classified using Shi'i and Sunni exegeses. The findings show that, according to the Holy Qur’an, the qā'idīn are divided into two groups: excused and unexcused. If the war is a communal obligation, the unexcused group is not blamed by the Qur’an; however, in jihad as an individual obligation, the unexcused qā'idīn are blamed and will be punished. In addition to not participating in war, this group is divided into various categories, and they are not all at the same level of opposition to the divine command. The conclusion is that at the time of the obligation of jihad, the behavior of the qā'idīn must be carefully examined and they must be accurately identified, and the ranks of the hypocrites must be separated from those of excused believers, so that the community of believers may remain safe from the harms that this group poses.
Title :بررسی اقسام گروههای «قاعدین» در آیات قرآن از دیدگاه مفسران شیعه و اهلسنت
Abstract:
شرکت در جهاد یکی از واجبات دین اسلام است. قرآن کریم برخی از مسلمانان که به دلائل مختلف در جنگ شرکت نمیکنند را به نام گروه «قاعدین» معرفی کرده است. قاعدین برخی معذور و برخی غیرمعذور میباشند. هدف این نوشتار دستیابی به تقسیمبندیهایی است که قرآن کریم برای گروه قاعدین بیان نموده است. این نوشتار با روش توصیفی ـ تحلیلی نگارش شده است. به این منظور با بررسی آیات قرآن کریم، مجموعه گروههایی که در جنگ شرکت نمیکنند، استخراج شد و با استفاده از تفاسیر شیعه و اهلسنت، این گروهها تقسیمبندی شدند. یافتههای پژوهش نشان میدهند از نظر قرآن کریم قاعدین به دو گروه معذور و غیرمعذور تقسیم میشوند. گروه غیرمعذور اگر در جنگ با وجوب کفایی باشد، از نظر قرآن مورد ملامت نیست، اما در جهاد با وجوب عینی، قاعدینِ غیرمعذور مورد ملامت هستند و مجازات خواهند شد. این گروه علاوه بر عدم شرکت در جنگ، به گروههای مختلفی تقسیم میشوند و همه در یک سطح از مخالفت با دستور الهی نیستند. نتیجهگیری اینکه در زمان وجوب جهاد باید با دقت در رفتار قاعدین، آنها را دقیق شناسایی نمود و صف منافقان از مؤمنان معذور را جدا نمود تا از آسیبهایی که این گروه برای جامعۀ مومنان دارند در امان ماند.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1392). مفردات الفاظ قرآن. ترجمۀ حسین خداپرست. تصحیح عبدالرحیم عقیقی بخشایشی. تهران: نوید اسلام.
رجبی، محمود (1390). تبیین جامعهشناختی برخی از سنتهای اجتماعی قرآن. قرآن شناخت، 7، 105ـ126.
رشیدرضا، محمد (1414ق). تفسیر المنار. بیروت: دار المعرفة.
رضاییمهر، حسن (1382). نقش خواص و عوام در شکلگیری حادثه عاشورا. رواق اندیشه، 27، 97ـ109.
زمخشرى، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. چ سوم. بیروت: دار الکتاب العربی.
سیدقطب (1425ق). فى ظلال القرآن. چ سی و پنجم. بیروت: دار الشروق.
شریفی، سیدمحسن (1401). جریانشناسی قاعدین در حکومت علوی؛ ریشهها و پیامدها. تاریخ اسلام در آینه پژوهش، 53، 73ـ92.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ دوم. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
طبرانى، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم. اربد: دار الکتاب الثقافی.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چ سوم. تهران: ناصر خسرو.
طبرى، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة.
عزیزی، سیدمجتبی و احمدی، حسین (1398). خدمت وظیفه عمومی از منظر آیات قرآن و سیره معصومین(ع)؛ بررسی موردی امکانسنجی الزام به شرکت در جهاد نظامی. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 50 (20)، 449ـ472.
علیمحمدی، کریم (1395). شناخت صحابه با توجه به آیات جهاد. تفسیرپژوهی اثری، 5 (3)، 81ـ112.
فتح قبادپور جهانآباد، علی (1388). سیره امام علی در مواجهه با قاعدین. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، 16، 5ـ13.
فخر رازى، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر. چ سوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فیومی، احمد بن محمد (2009م). المصباح المنیر. بیروت: المکتبۀ لبنان.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن.
قرطبى، محمد بن احمد (1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
Shahfazlghamsari, Alireza. (2025) An Examination of the Categories of “Qā'idīn” Groups in the Qur’anic Verses from the Perspective of Shi'i and Sunni Exegetes. ًQur'an Shinakht, 18(2), 227-239 https://doi.org/10.22034/qoranshenakht.2026.5003893.
Alireza Shahfazlghamsari." An Examination of the Categories of “Qā'idīn” Groups in the Qur’anic Verses from the Perspective of Shi'i and Sunni Exegetes". ًQur'an Shinakht, 18, 2, 2025, 227-239
Shahfazlghamsari, A.(2025) ' An Examination of the Categories of “Qā'idīn” Groups in the Qur’anic Verses from the Perspective of Shi'i and Sunni Exegetes', ًQur'an Shinakht, 18(2), pp. 227-239
Shahfazlghamsari, A. An Examination of the Categories of “Qā'idīn” Groups in the Qur’anic Verses from the Perspective of Shi'i and Sunni Exegetes. ًQur'an Shinakht, 2025; 18(2): 227-239