قرآن شناخت

نزول ملائکه و روح در شب قدر، از مهم‌ترین آموزه‌های قرآنی مرتبط با نظام هدایت الهی است؛ با این حال پرسش بنیادین درباره مخاطب شایسته این نزول در بسیاری از پژوهش‌های تفسیری کمتر بررسی شده است. این مقاله با طرح یک چارچوب تحلیلی منسجم، به بررسی دیدگاه‌های مفسران برجسته شیعه و اهل سنت درباره ماهیت نزول ملائکه و روح در شب قدر و تعیین مخاطب آن می‌پردازد. فرضیه اصلی آن است که اختلاف تفاسیر، صرفاً اختلافی در مصادیق یا تعبیرات لفظی نیست، بلکه طبق یافته‌ها، ریشه در دو مدل متمایز از فهم نزول دارد: «مدل ولایی-تدبیری» در تفاسیر شیعه که نزول را ناظر به تدبیر تکوینی عالم و مستلزم وجود مخاطبی معصوم می‌داند؛ و «مدل عبادی-برکتی» در تفاسیر اهل سنت که نزول را عمدتاً تشریفی و رحمت‌محور تلقی کرده و آن را متوجه عموم مؤمنان صالح می‌شمارد. روش پژوهش، تحلیل مفهومی آیات مرتبط با شب قدر و بررسی تطبیقی آرای تفسیری دو مکتب است. مسئله مخاطب نزول، به‌طور مستقیم با مبانی کلامی هر دو مذهب، به‌ویژه آموزه امامت و عصمت در تشیع، پیوند دارد و بدون توجه به این مبانی، فهم جامع از نزول ملائکه و روح امکان‌پذیر نخواهد بود.