قرآن شناخت

واژة «أمّی» از اصطلاحات بنیادین قرآن در تبیین نسبت وحی، نبوت و اعجاز است. نیکلای سینای در Key Terms of the Qur'an با رویکرد تاریخی‌ـ‌انتقادی، معنای «ناخوانا و نانویسا» را برساختة تفاسیر کلامی متأخر دانسته و «أمّی» را عنوانی هویت‌شناختی برای فاقدان کتاب آسمانی می‌داند. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل واژگانی، سیاقی، هرمنوتیکی و روایی، استدلال‌های قرآنی سینای را ارزیابی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد انحصار معنای «أمّی» در «غیر اهل کتاب» با شواهد زبانی و قرآنی سازگار نیست. منابع لغوی، غلبة استعمال واژه را در معنای باقی ماندن بر حالت نخستین و ناآشنایی با خواندن و نوشتن تأیید می‌کنند و کاربرد آن در بقره/78 نشان می‌دهد که این عنوان بر گروهی از بنی‌اسرائیل نیز اطلاق شده است؛ بنابراین، نمی‌تواند عنوانی صرفاً قومی باشد. همچنین، تحلیل عنکبوت/48 بر نفی ارتباط پیشین پیامبر (ص) با خواندن و نوشتن دلالت دارد و تقیید آن به کتاب‌های مقدس، مستند زبانی کافی ندارد. شواهد روایی و تاریخی نیز پیوند این واژه با نانویسایی و ناخوانایی را در سنت نخستین اسلامی نشان می‌دهند. بر این اساس، دلالت هویتی «أمّی» در برخی سیاق‌ها پذیرفتنی است، اما جایگزین معنای آموزشی آن نمی‌شود و قرائت انحصارگرایانة سینای از پشتوانة کافی برخوردار نیست.