ًQur'an Shinakht, Volume 18, Issue 1, No 34, Year 2025, Pages 191-207

    Characteristics of Divine Leadership of Moses (PBUH) in the Quran

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mohammad Hosein Sheikhi / Ph.D. in Public Administration, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran / shikhi.mh@gmail.com
    dor 20.1001.1.20081987.1404.18.1.9.9
    doi 10.22034/qoranshenakht.2025.5002741⏳
    Abstract: 
    One of the fundamental questions in the field of leadership concerns the identification of the cognitive, attitudinal, and behavioral characteristics that distinguish successful leaders in guiding society toward excellence. This question has occupied the minds of many researchers and has elicited a variety of responses. In religious sources, and particularly in the Holy Quran, there exist comprehensive models of leadership that address this question. Moses (PBUH), as one of the most prominent divine leaders, possesses specific attributes the analysis of which can facilitate the cultivation of exemplary leaders in Islamic society. In this study, the verses of the Holy Quran related to the personality traits of Moses (PBUH) have been collected, and through a descriptive-analytical method, their implications regarding the cognitive and attitudinal characteristics of leadership have been examined. The findings reveal that the characteristics of Moses (PBUH) may be categorized into three principal axes: (1) cognitive characteristics, including knowledge acquisition, wisdom, and intellectual capacity; (2) attitudinal characteristics, encompassing love for God, positive expectation (husn al-zann) toward God, spiritual tranquility, expansiveness of heart (sharḥ al-ṣadr), detachment from worldly attachments, self-cultivation, moral attractiveness, sincerity, dignity, and capability; and (3) cognitive-attitudinal characteristics, including heartfelt belief in divine assistance and positive expectation toward God.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :ویژگی‌های رهبری الهی حضرت موسی(ع) در قرآن
    Abstract: 
    یکی از پرسش‌های اساسی در حوزة رهبری، شناخت ویژگی‌های بینشی، گرایشی و رفتاری متمایزکنندة رهبران موفق در هدایت جامعه به‌سوی تعالی است. این پرسش ذهن محققان بسیاری را به خود مشغول کرده و پاسخ‌های متنوعی در پی داشته است. در منابع دینی و به‌ویژه قرآن کریم، الگوهای کاملی از رهبری وجود دارد که پاسخگوی این پرسش است. حضرت موسی(ع) به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین رهبران الهی، دارای ویژگی‌های خاصی است که تحلیل آنها می‌تواند راهگشای تربیت رهبران متعالی در جامعة اسلامی باشد. در این پژوهش، آیات قرآن کریم مرتبط با ویژگی‌های شخصیتی حضرت موسی(ع) گردآوری و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، دلالت‌های آنها در حوزة ویژگی‌های بینشی و گرایشی رهبر بررسی شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد ویژگی‌های حضرت موسی(ع) در سه محور اصلی قابل دسته‌بندی است: ۱. ویژگی‌های بینشی، شامل علم‌آموزی، حکمت و توانمندی فکری؛ ۲. ویژگی‌های گرایشی، شامل محبت به خداوند، خوش‌گمانی به خدا، آرامش روحی، شرح صدر، عدم دلبستگی به دنیا، خودسازی، جذابیت اخلاقی، اخلاص، آبرومندی و توانمندی؛ 3. ویژگی‌های بینشی ـ گرایشی، شامل باور قلبی به نصرت الهی و خوش‌گمانی به خداوند.
    References: 
    • قرآن کریم. ترجمة ناصر مکارم شیرازی.
    • باقری، مصباح‌الهدی و کاظمی نجف‌آبادی، محمدرضا (1392). تبیین الگوی رهبری قوم بنی‌اسرائیل به‌دست حضرت موسی(ع)؛ پژوهشی قرآنی. اندیشة مدیریت راهبردی، 7(2)، 157ـ188.
    • بیدکی، زهرا؛ دادجو، یدالله؛ حاجیها، عباس و علم‌الهدی، علی (1400). بررسی و تحلیل چهار ویژگی رهبری اصیل در قرآن بر اساس دلالت‌های داستان حضرت موسی(ع). مدیریت در دانشگاه اسلامی، 10(2)، 43ـ66.
    • تمیمی آمدی، عبدالواحد‌بن‌محمد (1401ق). غرر الحکم و درر الکلم. تحقیق/تصحیح: سیدمهدی رجائی. قم: دار الکتب الاسلامیه. 
    • جلالی، حسین (1380). درآمدی بر بحث بینش، گرایش، کنش ‌و آثار متقابل آنها. معرفت. 10(50)، 45ـ55.
    • رضائیان، علی (1384). مبانی مدیریت رفتار سازمانی. تهران: سمت.
    • رضوانی، علی و شریفی، احمدحسین (1398). قرآن و ارزش‌های اخلاقی ناظر به ساحت‌های سه‌گانة وجودی انسان. معرفت اخلاقی، 10(2)، 19ـ34.
    • رفیق، العجم (1999م). موسوعة مصطلحات التصوف الإسلامی. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
    • رمضان‌پور، امیر (03/04/۱۴۰۴). تحقیق توصیفی ـ پیمایشی (Descriptive Survey Research). سیویلیکا. قابل بازیابی از: https://civilica.com/note/12811.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمة سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
    • طبری، محمد‌بن‌جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه.
    • کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407ق). الکافی. تحقیق و تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • گروهی از نویسندگان (1387). مجموعه مقالات مسابقات بین‌المللی قرآن کریم. تهران: اسوه.
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • محمد‌زاده، محمدرضا (1395). بررسی رهبری استراتژیک در قرآن کریم. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. رشتة مدیریت، گرایش مدیریت منابع انسانی. تهران: دانشگاه تهران. قابل بازیابی از: https://ganj.irandoc.ac.ir.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388). انسان‌سازی در قرآن. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • نوری، حسین‌بن‌محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل. تحقیق/تصحیح: مؤسسة آل‌البیت(ع). قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
    • ورام‌بن‌ابی‌فراس، مسعود‌بن‌عیسی (1369). مجموعة ورام، آداب و اخلاق در اسلام / ترجمة تنبیه الخواطر. ترجمة محمدرضا عطایی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
    References: 
    • Robbins, S. P. & Judge, T. A. (2009). Organizational Behavior (13th ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sheikhi , Mohammad Hosein. (2025) Characteristics of Divine Leadership of Moses (PBUH) in the Quran. ًQur'an Shinakht, 18(1), 191-207 https://doi.org/10.22034/qoranshenakht.2025.5002741.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammad Hosein Sheikhi ."Characteristics of Divine Leadership of Moses (PBUH) in the Quran". ًQur'an Shinakht, 18, 1, 2025, 191-207

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sheikhi , M.(2025) 'Characteristics of Divine Leadership of Moses (PBUH) in the Quran', ًQur'an Shinakht, 18(1), pp. 191-207

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sheikhi , M. Characteristics of Divine Leadership of Moses (PBUH) in the Quran. ًQur'an Shinakht, 2025; 18(1): 191-207