ًQur'an Shinakht, Volume 18, Issue 1, No 34, Year 2025, Pages 73-96

    Comparative Analysis of the Scientific Authority of the Holy Quran and Congruent Theories*

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Morteza gharasban Rozbahani / Ph.D. Candidate in Islamic Revolution Studies, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran / m.gharasban@isca.ac.ir
    dor 20.1001.1.20081987.1404.18.1.4.4
    doi 10.22034/qoranshenakht.2026.5003080⏳
    Abstract: 
    In recent decades, various theories—including the Islamization of sciences, religious science, Quran-based knowledge production, Quranic system-building, and scientific exegesis of the Quran—have been proposed with the aim of elucidating the relationship between religion and science, as well as the manner in which the Holy Quran engages with the domain of human knowledge. Despite the foundational and methodological differences among these theories, ambiguities persist regarding the extent, nature, and criteria of the Quran's influence on the empirical and human sciences. Employing a descriptive-analytical method and a comparative approach, the present study compares the theory of the "Scientific Authority of the Holy Quran" with congruent theories. By "Scientific Authority of the Quran," the study refers to the systematic and meaningful influence of the Holy Quran upon structured human sciences—encompassing presuppositions, foundational principles, problems and propositions, theories, teleological orientations, and evaluative criteria of the sciences. The findings indicate that this theory, by synthesizing Quran-centrism with reason and empirical experience, while avoiding both the excesses of scientific exegesis and the reduction of the Quran's role to mere ethical inspiration, possesses greater capacity for offering a balanced model in explicating the relationship between revelation and science. Accordingly, the Scientific Authority of the Quran can serve as a foundation for the orientation, reform, and transformation of the sciences within the horizon of Islamic civilization.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مقایسة تطبیقی مرجعیت علمی قرآن کریم و نظریه‌های همسو*
    Abstract: 
    در دهه‌های اخیر، نظریه‌هایی مانند اسلامی‌سازی علوم، علم دینی، تولید دانش قرآن‌بنیان، نظام‌سازی قرآنی و تفسیر علمی قرآن، با هدف تبیین نسبت دین و علم و چگونگی حضور قرآن کریم در عرصة معرفت بشری مطرح شده‌اند. با وجود تفاوت‌های مبنایی و روش‌شناختی این نظریه‌ها، دربارة میزان، نوع و ضوابط اثرگذاری قرآن بر علوم بشری همچنان ابهام‌هایی وجود دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، نظریة «مرجعیت علمی قرآن کریم» را با نظریه‌های همسو مقایسه می‌کند. مراد از مرجعیت علمی قرآن، اثرگذاری ضابطه‌مند و معنادار قرآن کریم بر علوم و دانش‌های ساخت‌یافتة بشری ـ اعم از پیش‌فرض‌ها، مبانی، مسائل و گزاره‌ها، نظریه‌ها، غایات، جهت‌گیری و معیارهای ارزیابی علوم ـ است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این نظریه با جمع میان قرآن‌محوری، عقل و تجربه، ضمن پرهیز از افراط در تفسیر علمی و تقلیل نقش قرآن به الهام اخلاقی، ظرفیت بیشتری برای ارائة الگویی متعادل در تبیین نسبت وحی و علم دارد. بر این اساس، مرجعیت علمی قرآن می‌تواند زمینه‌ساز جهت‌دهی، اصلاح و تحول علوم در افق تمدن اسلامی باشد.
    References: 
    • قرآن کریم. 
    • آبیار، زهرا (1401). بازخوانی دوگانة علم و دین از دیدگاه علامه جعفری و الهیات عصب‌شناسی. معارف عقلی، 17(1)، 7ـ32. 
    • ابن‌فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی. 
    • ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر. 
    • اسعدی، علیرضا (1401). مرجعیت علمی قرآن کریم و نقش آن در راهبری فلسفة اسلامی. معرفت، 31(6)، 18ـ9. 
    • بهروزی لک، غلامرضا و قاسمی، محمدعلی (1400). مبانی انسان‌شناختی مرجعیت علمی قرآن کریم در علوم سیاسی. سیاست متعالیه، 9(35)، 41ـ62. 
    • جوادی آملی، عبدالله (1368). منزلت عقل در هندسة معرفت دینی. قم: اسراء. 
    • حجازی‌فر، سعید (1402). چیستی و نقش‌آفرینان حکمرانی اسلامی بر اساس فرمایشات امام علی(ع). مدیریت اسلامی، 31(2)، 87ـ127. 
    • حسینی، سیدمحمدمهدی (1404). بررسی مانعیت روایات ضرب از حجیت تفسیر موضوعی معرفت. معرفت، 34(4)، 37ـ48. 
    • خداپرستی، فرج‌الله (1385). فرهنگ معارف (انگلیسی ـ فارسی). تهران: فرهنگ معاصر. 
    • دباغ، سروش (1391). دین، علم و معنای زندگی. تهران: کویر. 
    • دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم (بی‌تا). منشور مرجعیت علمی قرآن کریم. قابل دسترسی در: http://qsa.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/24434/.
    • دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامة دهخدا. تهران: دانشگاه تهران. 
    • راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم. 
    • رضایی اصفهانی، محمدعلی (1392). منطق تفسیر قرآن (5): قرآن و علوم طبیعی و انسانی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
    • رضایی اصفهانی، محمدعلی (1396). مرجعیت علمی قرآن. در: مجموعه آثار کنگرة بین‌المللی قرآن و علوم انسانی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص). 
    • رضوانی، علی‌اصغر (1390). دین و علم؛ تعامل یا تعارض. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
    • زرقانی، محمدعبدالعظیم (بی‌تا). مناهل العرفان فی علوم القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. 
    • سبحانی، جعفر (1385). کلیات علوم قرآنی. قم: مؤسسة امام صادق(ع). 
    • سبحانی، جعفر (1388). منشور جاودانگی قرآن. قم: مؤسسة امام صادق(ع). 
    • شریفی، احمدحسین (۱۳۹۳). فلسفة علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1439ق). تفسیر المیزان، ترجمة سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی. 
    • طوسی، محمدرضا و عالمی، عبدالرؤوف (1396). رابطة مرجعیت علمی قرآن با جهانی بودن، جاودانگی و جامعیت قرآن کریم. در: مجموعه مقالات نخستین کنگرة قرآن کریم و علوم انسانی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص). 
    • العطاس، سید محمد نقیب (1415ق). مفهوم العلم وغایته فی الإسلام. کوالالامپور: المعهد الدولی للفکر والحضارة الإسلامیة (ISTAC).
    • عظیمی، محمدشریف (1396). چیستی و چگونگی مرجعیت قرآن در علوم انسانی. در: مجموعه مقالات نخستین کنگرة ملی قرآن کریم و علوم انسانی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص). 
    • العلوانی، طه جابر فیاض (1416ق). إسلامیة المعرفة: المبادئ وخطة العمل. بیروت: المعهد العالمی للفکر الإسلامی. 
    • علی‌زاده موسوی، سیدحامد (1402). واکاوی دیدگاه‌های خاورشناسان دربارة رابطة قرآن و تاریخ با رویکرد مرجعیت علمی قرآن. قرآن‌شناخت، 16(2)، 171ـ188. 
    • غرسبان، مرتضی (1399). مرجعیت علمی قرآن از دیدگاه دکتر گلشنی. مطالعات علوم قرآن، 2(1)، 88ـ116. 
    • غرسبان، مرتضی (1404). اصول و شاخصه‌های قرآنی حاکم بر علوم با رویکرد مرجعیت علمی قرآن کریم. مطالعات حکمرانی اسلامی، 1(1)، 98ـ135. 
    • فاکر میبدی، محمد و رفیعی، محمدحسین (1398). مرجعیت علمی قرآن از نگاه علامه طباطبائی. مطالعات علوم قرآن، 1(1)، 8ـ37. 
    • فنایی اشکوری، محمد (1390). دین، معرفت دینی و علم. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی. 
    • فیومی، احمدبن‌محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: دار الهجره. 
    • گلشنی، مهدی (1392). علم و دین در افق جهان‌بینی توحیدی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 
    • مجمع اللغة العربیة بالقاهرة (۲۰۰۴م). المعجم الوسیط. قاهره: مکتبة الشروق الدولیة.
    • مصطفوی، حسن (1402ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. قم: مرکز الکتاب للترجمة والنشر. 
    • مصطفوی، حسن و همکاران (۱۳۸۵). فرهنگ اصطلاحات علوم اسلامی. تهران: مؤسسة فرهنگی. 
    • مطهری، مرتضی (۱۳۷۹). آشنایی با علوم اسلامی: منطق و فلسفه. تهران: صدرا. 
    • مطهری، مرتضی (1395). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. تهران: صدرا. 
    • معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر. 
    • نصر، سیدحسین (1380). علم و تمدن در اسلام. ترجمة احمد آرام. تهران: امیرکبیر. 
    • نصر، سیدحسین (1384). نیاز به علم قدسی. ترجمة حسن نصرالله‌پور. تهران: سروش.
    • نوفل، عبدالرزاق (۱۴۲۷ق). القرآن والعلم الحدیث. بیروت: دار الکتاب العربی.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    gharasban Rozbahani, Morteza. (2025) Comparative Analysis of the Scientific Authority of the Holy Quran and Congruent Theories*. ًQur'an Shinakht, 18(1), 73-96 https://doi.org/10.22034/qoranshenakht.2026.5003080.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Morteza gharasban Rozbahani." Comparative Analysis of the Scientific Authority of the Holy Quran and Congruent Theories*". ًQur'an Shinakht, 18, 1, 2025, 73-96

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    gharasban Rozbahani, M.(2025) ' Comparative Analysis of the Scientific Authority of the Holy Quran and Congruent Theories*', ًQur'an Shinakht, 18(1), pp. 73-96

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    gharasban Rozbahani, M. Comparative Analysis of the Scientific Authority of the Holy Quran and Congruent Theories*. ًQur'an Shinakht, 2025; 18(1): 73-96