ًQur'an Shinakht, Volume 18, Issue 1, No 34, Year 2025, Pages 229-248

    The Evolution and Development of the Discipline of Tafsīr in the Qom Seminary during the Fourteenth Century AH (Solar Hijri)*

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Gholam ali Azizi kiya / Associate Professor, Department of Exegesis and Quranic Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran / azizikia@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.20081987.1404.18.1.12.2
    doi 10.22034/qoranshenakht.2026.5003556⏳
    Abstract: 
    Quranic exegesis (tafsīr) is among the prevalent disciplines in the Qom Seminary, which has undergone developments since its reestablishment at the beginning of the fourteenth century AH (Solar Hijri) up to the present. This article, employing a descriptive-analytical method, examines the transformations of the discipline of exegesis in the Qom Seminary during the fourteenth century. The research findings indicate that the changes in the discipline of exegesis during the aforementioned period can be identified and analyzed in three distinct phases. In the first phase, we witness the emergence of exegeses following the style of previous works, in which no significant transformation is observed, except that the contents of earlier exegeses were revised and updated, occasionally with additional material. In the second phase, the Qom Seminary experienced transformations in exegetical method, style and type of thematic presentation, and the diversity and scope of subjects, culminating in the production of Tafsīr al-Mīzān. In the third phase, the evolution of the exegetical discipline accelerated; in addition to updated sequential (tartībī) exegeses, various thematic exegeses were produced, alongside concise exegeses presenting the teachings of the verses in condensed form for the purpose of acquainting the general public with the knowledge of the Quran.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :سیر تطور و تحول دانش تفسیر در حوزة علمیة قم در سدة چهاردهم شمسی*
    Abstract: 
    تفسیر قرآن از جمله دانش‌‌های رایج در حوزة علمیة قم است که از زمان بازتأسیس آن در آغاز سدة چهارده شمسی تا کنون تطوراتی را به خود دیده است. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی تحولات دانش تفسیر در حوزة علمیة قم طی سدة چهاردهم می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی است که دگرگونی‌‌های دانش تفسیر در بازة یادشده را می‌‌توان در سه دورة مشخص بازشناسی و تحلیل کرد. در دورة نخست شاهد ظهور تفاسیری به‌سبک تفاسیر پیشین هستیم که شاهد تحول خاصی در آنها نیستیم، جز آنکه مطالب تفاسیر پیشین بازنگاری و روزآمد شده و گاه مطالبی بدان افزوده شده است. در دورة دوم، هم در روش تفسیر و هم در سبک و نوع طرح مباحث و هم در تنوع و گسترة مطالب، حوزة قم شاهد دگرگونی‌‌هایی بوده است که به تولید تفسیر المیزان انجامید و در دورة سوم، تحول در دانش تفسیر سرعت بیشتری گرفت و افزون بر تفاسیر ترتیبی روزآمد، تفاسیر موضوعی متنوعی نیز خلق شد و در کنار آن، تفاسیرِ بیانگر آموزه‌‌های آیات به‌صورت فشرده برای آشنایی تودة مردم با معارف قرآن پدید آمد.
    References: 
    • نهج‌البلاغه.
    • اسعدی، علی (1397). جریان‌شناسی تفسیر تربیتی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • اسعدی، محمد (1397). جریان‌شناسی تفسیر اجتماعی عقلی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • ایازی، السید محمد علی (1382). تفسیر القرآن المجید المستخرج من تراث الشیخ المفید(ره). قم: بوستان کتاب.
    • برقعی، ابوالفضل (بی‌تا). تابشی از قرآن. بی‌جا: بی‌نا. 
    • بهجت‌پور، عبدالکریم (1392). تفسیر تنزیلی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
    • بهجت‌پور، عبدالکریم (27/10/1402). تفسیر «الاثری الجامع» آیت‌الله معرفت برای جهان اسلام نوشته شده است. خبرگزاری بین‌المللی قرآن. به‌نشانی: https://iqna.ir/fa/news/4194433/.
    • ثقفی تهرانی، میرزامحمد (1386). روان جاوید در تفسیر قرآن مجید. تهران: برهان. 
    • جمعی از دانشوران (1400). آشنایی با مفسران و قرآن‌پژوهان معاصر. تهران: مؤسسة فرهنگی دین‌پژوهی بشرا. 
    • جوادی آملی، عبدالله (1378). زن در آینة جلال و جمال. قم: اسراء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1379). تسنیم. قم: اسراء.
    • حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین (1376). مهر تابان. مشهد: علامه طباطبایی.
    • صادقی تهرانی، محمد (1393)، جلسات درس تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: شکرانه.
    • صادقی تهرانی، محمد (1376). گفت‌وگو با استاد دکتر محمد صادقی. مجلة پژوهش‌های قرآنی، 3(9 و10)، 284ـ306.
    • صدر، محمدباقر (1421ق). المدرسة القرآنیة. قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
    • صفی‌پور، عبدالکریم (بی‌تا). منتهی الارب. تهران: کتابخانة سنائی. 
    • طالقانی، سیدمحمود (1345). پرتوی از قرآن. تهران: شرکت سهامی انتشار. 
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1365). الرسائل التوحیدیه. قم: بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1403ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: اعلمی.
    • فقیهی، سیداحمد (1393). روش‌های تربیت اخلاقی در المیزان. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • قرائتی، محسن (1374). تفسیر نور. قم: مؤسسة در راه حق. 
    • مصباح، محمدتقی (1386). قرآن‌شناسی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • مصباح، محمدتقی (1391). خدا‌شناسی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • معرفت، محمدهادی (1379). تفسیر و مفسران. قم: مؤسسة التمهید. 
    • معرفت، محمدهادی (1387). التفسیر الاثری الجامع. قم: مؤسسة التمهید. 
    • معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Azizi kiya, Gholam ali. (2025) The Evolution and Development of the Discipline of Tafsīr in the Qom Seminary during the Fourteenth Century AH (Solar Hijri)*. ًQur'an Shinakht, 18(1), 229-248 https://doi.org/10.22034/qoranshenakht.2026.5003556.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Gholam ali Azizi kiya."The Evolution and Development of the Discipline of Tafsīr in the Qom Seminary during the Fourteenth Century AH (Solar Hijri)*". ًQur'an Shinakht, 18, 1, 2025, 229-248

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Azizi kiya, G.(2025) 'The Evolution and Development of the Discipline of Tafsīr in the Qom Seminary during the Fourteenth Century AH (Solar Hijri)*', ًQur'an Shinakht, 18(1), pp. 229-248

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Azizi kiya, G. The Evolution and Development of the Discipline of Tafsīr in the Qom Seminary during the Fourteenth Century AH (Solar Hijri)*. ًQur'an Shinakht, 2025; 18(1): 229-248