ًQur'an Shinakht, Volume 18, Issue 2, No 35, Year 2025, Pages 103-122

    The Qur’an and the Place of Resistance in the System of Divine Sunnahs

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Ghasem Tarkhan / Professor, Department of Theology and New Theology, Research Institute for Culture and Islamic Thought / Tarkhan@iict.ac.ir
    dor 20.1001.1.20081987.1404.18.2.4.6
    doi 10.22034/qoranshenakht.2026.5003778⏳
    Abstract: 
    God Almighty governs human societies according to fixed and immutable laws called “divine sunnahs.” These sunnahs are sometimes conditional upon human action and will and sometimes absolute and non-suspendable. In this context, “resistance” as a social strategy and a purposeful process for preserving identity and confronting domination plays a key role in the realization and manner of operation of many of these sunnahs. Using an analytical-descriptive method and relying on the Qur’an, this article seeks to explain the place of resistance in the system of divine sunnahs. The findings show that the relation of resistance to divine sunnahs is determined by the “status of will” in those sunnahs. In absolute sunnahs, resistance is a reaction after the occurrence of the sunnah and a condition for benefiting from the conditional sunnahs that subsequently operate; in conditional sunnahs, resistance itself is a condition for the realization of the sunnah; and in competitive absolute sunnahs, it affects the quantity and quality of its realization. Accordingly, resistance is not merely an ethical choice but a grand strategy and a structural element in the mechanism of the governance of divine sunnahs over human societies. Understanding this status provides the theoretical framework necessary for analyzing socio-historical developments from a Qur’anic perspective.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title : قرآن و جایگاه مقاومت در نظام سنت‌های الهی
    Abstract: 
    خداوند متعال، جوامع بشری را بر اساس قوانین ثابت و تغییرناپذیری به نام «سنت‌های الهی» تدبیر می‌کند. این سنن، گاه مشروط به فعل و اراده انسان‌ها هستند و گاه مطلق و غیرقابل تعلیق. در این میان، «مقاومت» به‌عنوان یک راهبرد اجتماعی و فرایندی هدفمند برای حفظ هویت و مقابله با سلطه، نقشی کلیدی در تحقق و چگونگی جریان یافتن بسیاری از این سنن ایفا می‌کند. این مقاله با روش تحلیلی ـ توصیفی و با تکیه بر قرآن، در پی تبیین جایگاه مقاومت در نظام سنن الهی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نسبت مقاومت با سنن الهی بر اساس «جایگاه اراده» در آن سنن تعیین می‌شود. در سنن مطلق، مقاومت واکنشی پس از وقوع سنت و شرط بهره‌مندی از سنن مشروطی است که پس از آن جریان می‌یابد؛ در سنن مشروط، خود مقاومت شرط تحقق سنت به‌شمار می‌رود و در سنن مطلقِ رقابت‌پذیر، در کمّیت و کیفیت تحقق آن تأثیرگذار است. بر این ‌اساس، بلکه راهبرد کلان و عنصر ساختاری در سازوکار حاکمیت سنت‌های الهی بر جوامع بشری است. درک این جایگاه، چارچوب نظری لازم برای تحلیل تحولات اجتماعی ـ تاریخی از منظر قرآنی را فراهم می‌آورد.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج البلاغه (1414ق). قم: هجرت.
    • ابن‌طاووس، علی بن موسی (بی‌تا). اللهوف علی قتلی الطفوف. تهران: جهان.
    • ایزدهی، سیدسجاد (1405). فقه مقاومت در فقه شیعه. قم: پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع).
    • بحرانی، هاشم (1389). البرهان (ترجمه تفسیر روایی البرهان). ترجمۀ رضا ناظمیان، علی گنجیان و صادق خورشا. تهران: نهاد کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور.
    • برازش، علیرضا (1394). تفسیر اهل بیت(ع). تهران: امیرکبیر.
    • بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، 25/01/1397، Khamenei.ir
    • بیانات رهبر معظم انقلاب در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)، 14/3/1398، Khamenei.ir
    • ترخان، قاسم (۱۴۰۳). سنت‌های الهی اجتماعی و پیشرفت. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • ترخان، قاسم و جهانیان، ناصر (1401). نقش سنت‌های اجتماعی در پیشرفت پایدار از منطر قرآن (مطالعه موردی در علم اقتصاد). قرآن‌پژوهی، 5، ص9-35.
    • جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۸). تسنیم. تحقیق عبدالکریم عابدینی. چ دوم. قم: اسراء.
    • جوهری، اسماعیل بن حماد (1404ق). الصحاح. چ سوم. بیروت: دارالعلم.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق). تفصیل وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل‌البیت.
    • دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۹۰). لغت‌نامه دهخدا. چ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
    • رضایی اصفهانی، محمدعلی. (۱۳۸۷). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    • زبیدی، محمد بن محمد (۱۴۱۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
    • سیوطی، عبدالرحمن (۱۴۰۴ق). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
    • صدر، سیدمحمدباقر (۱۳۹۸ق). المدرسة القرآنیة. چ سوم. قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. تهران: کانون انتشارات محمدی.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طبرسی، احمد بن علی (1403ق). الاحتجاج. تحقیق محمدباقر موسوی خرسان. مشهد مقدس: المرتضی.
    • مجلسی، محمدباقر (1362). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • محمدی گیلانی، محمد و قربانی لاهیجی، زین‌العابدین (۱۳۸۵). قرآن و سنن الهی در اجتماع بشر. چ دوم. تهران: سایه.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳91). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
    • مصطفوی، حسن (۱۳۷۱). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • نفیسی، علی‌اکبر (بی‌تا). فرهنگ نفیسی. تهران: خیام.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Tarkhan, Ghasem. (2025) The Qur’an and the Place of Resistance in the System of Divine Sunnahs. ًQur'an Shinakht, 18(2), 103-122 https://doi.org/10.22034/qoranshenakht.2026.5003778.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ghasem Tarkhan."The Qur’an and the Place of Resistance in the System of Divine Sunnahs". ًQur'an Shinakht, 18, 2, 2025, 103-122

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Tarkhan, G.(2025) 'The Qur’an and the Place of Resistance in the System of Divine Sunnahs', ًQur'an Shinakht, 18(2), pp. 103-122

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Tarkhan, G. The Qur’an and the Place of Resistance in the System of Divine Sunnahs. ًQur'an Shinakht, 2025; 18(2): 103-122