This research seeks to find out whether or not we can rely on single narrations in exploring religious beliefs. This paper shows that there is an obvious difference between religious beliefs and fiqhi obligations. To this end, it investigates the evidence about the validity of narrations and the extent its efficiency with regard to realities and religious beliefs. The result of the investigation shows that certainty is a requisite for doing research in this field, whereas in case of the traditions about whose authenticity all agree, there is a need to know their chain of transmission. Due to the possibility that the narrations contain examples of cutting up, referring to the meaning (idea), low level of understanding of some narrators, concealment, and dissimulation relying on their content will be difficult, and accordingly, their content will, in most cases, be unconfirmed. On the other hand, when discovering realities, unlike the case of fiqhi questions, one cannot question validity and soundness. Compared with the narrations dealing with fiqhi questions, the narrations concerning with the inference of reality and explaining religious beliefs meet more difficult conditions
مسئلهی پژوهش پیش رو این است که آیا می توان در اعتقادات بر اخبار آحاد تکیه کرد یا خیر؟ برآنیم نشان دهیم که امر اعتقادات با تکالیف فقهی تفاوتی آشکار دارد. بدین منظور نگاهی به ادلهی حجیت اخبار می افکنیم و میزان کارآمدی آن را در قلمرو واقعیات و اعتقادات بررسی می کنیم. حاصل بررسی اینکه در این قلمرو نیاز به یقین داریم، حال آنکه روایات حتی اگر متواتر باشند، نهایتاً علم به صدورشان می یابیم؛ ولی ازآنجاکه احتمال تقطیع، نقل معنا، پایین بودن سطح فهم برخی روات، تقیه و توریه و... در روایات وجود دارد، اطمینان یافتن به مدلول آنها دشوار است و محتوای آنها در بسیاری موارد یقین آور نخواهد بود. از دیگر سو، در مقام کشف حقایق بر خلاف مباحث فقهی جای جعل اعتبار و حجیت نیست؛ از این رو روایات در حیطهی استنباط واقع و بیان اعنتقادات با شرایطی سخت تر از روایات فقهی روبه رویند.
ابنادريس حلي، محمد، 1410ق، السرائر الحاوي لتحرير الفتاوي، چ دوم، قم، مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجامعة المدرّسين.
ابنزهره حسيني حلبي، ابوالمکارم سيد حمزة، 1417ق، غنية النزوع إلي علمي الأصول و الفروع، قم، مؤسسة الإمام الصادق.
ابنسهلان ساوي، زينالدين عمر، 1993م، البصائر النصيرية في علم المنطق، همراه با تعليقات و شروح امام محمد عبده، مقدمه و تعليق رفيق العجم، بيروت، دار الفکر اللبناني.
ابنمرزبان، بهمنيار، 1375، التحصيل، چ دوم، تصحيح و تعليق مرتضي مطهري، تهران، دانشگاه تهران.
ابنسينا، حسينبن عبدالله، 1404ق، المنطق من کتاب الشفاء، ج4، تحقيق سعيد زائد، قم، مکتبة آيةالله مرعشي النجفي.
احسانيفر لنگرودي، محمد، 1385، «نظريه توسعه تعبدي سيره عقلاء در حجيت خبر واحد»، علوم حديث، ش4، ص90-117.
اسعدي، محمد، 1386، سايهها و لايههاي معنايي (درآمدي بر نظريه معناشناسي مستقل فرازهاي قرآني در پرتو روايات تفسيري)، چ دوم، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
انصاري، مرتضي، 1415ق، کتاب الطهارة، تحقيق لجنة تحقيق تراث الشيخ الأعظم، قم، الهادي.
ـــــ ، 1425ق، فرائد الأصول، چ ششم، تحقيق لجنة تحقيق تراث الشيخ الأعظم، قم، مجمع الفکر الإسلامي.
انواري، جعفر، 1382، «اعتبار روايات معصومان در تفسير قرآن»، معرفت، ش71، ص81-85.
جمشيدي، اسدالله، 1387، تاريخ حديث، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
جوادي آملي، عبدالله، 1378، تسنيم (تفسير قرآن کريم)، تحقيق و تنظيم محمدحسين الهيزاده، قم، مرکز نشر إسراء.
جيلاني شفتي رشتي قمي، ابوالقاسم، 1378ق، القوانين المحکمة في أصول الفقه، چ دوم، ج1، تهران، کتابفروشي علميه اسلاميه.