Since the textuality of a text depends on the semantic coherence and the existence of a logical relationship among its sentences, this study investigates the coherence of verse 104 of Surah Al-Imran compared to other similar verses. This verse is one of the controversial social verses of the Qur’an, and commentators and jurists have offered different views on its interpretation. Their views on the meaning of this verse can be divided into three general categories: 1. Exclusive obligation of enjoining the good and forbidding the evil on a certain group;2. Exclusive obligation to an indefinite group;3. General obligation to the members of society. This research shows that the first and the second interpretations (the popular view) have some shortcomings and cannot explain the semantic coherence of this verse; On the other hand, there are criticisms leveled at the second interpretation (the unpopular view). Using the descriptive –analytical method, this study uses the process of the linguistic structure of "detachment”, analyzes the concept of "ummah", shows that there are convincing answers to its challenges and presents a coherent interpretation of the text. It can be concluded that since "maintaining the unity of the Islamic society" is the main example of doing good and "weakening the Islamic system " is the most important example of doing evil, this verse, which addresses the believers against the seditions of divisive thinkers, is in complete harmony with the order of " hold fast to the Bond of Allah" (Al-Imran: 103). Using the exaggeration of detachment, this verse calls on all believers to protect the unity of their Islamic society against the seditions of the enemies with the utmost unity.
Title :بازخوانی برداشت وجوب همگانی امر به معروف از آیهی 104 سورهی آلعمران (بر پایهی تحلیل انسجام متن)
Abstract:
ازآنجاکه متنیتِ یک متن، وابسته به انسجام معنایی و وجود رابطهی منطقی میان جمله های آن است، پژوهش پیش رو در پی انسجام سنجی آیهی 104 سورهی آل عمران با آیات در سیاق آن برآمده است. این آیه یکی از آیات اجتماعی چالش برانگیز قرآن است که مفسران و فقیهان در برداشت از آن، دیدگاه های گوناگونی ارائه داده اند؛ روی هم رفته می توان آرای ایشان در تبیین دلالت این آیهی شریفه را در سه دستهی کلی جای داد: 1. وجوب انحصاری امر به معروف و نهی از منکر بر گروهی معین؛
2. وجوب انحصاری بر گروهی نامعین؛ 3. وجوب همگانی بر افراد جامعه. این جستار نشان می دهد که برداشت اول و دوم (دیدگاه مشهور)، افزون بر برخی کاستیها، در تبیین انسجام معنایی این آیه نیز دچار سستی است؛ از سویی بر برداشت سوم (دیدگاه غیرمشهور) هم انتقاد هایی وارد است؛ ولی این نوشتار به شیوهی توصیفی ـ تحلیلی با فرایندشناسی ساختار زبانی «تجرید» و واکاوی مفهوم «امت»، نشان می دهد که می توان به چالش های آن پاسخهای متقنی داد و تفسیری منسجم از متن نمایان کرد. در مجموع به دست می آید که بر پایهی اینکه مصداق کلان معروف، «حفظ اتحاد جامعهی اسلامی» و مهم ترین مصداق منکر، «تضعیف نظام اسلامی است»، این آیه ـ که خطاب به اهل ایمان در برابر فتنه گر ی های تفرقه افکنان است ـ هماهنگی کاملی با دستور «اعتصام همگانی به ریسمان الهی» (آل عمران:103) دارد. این آیه با مبالغه تجریدیه، از همهی مؤمنان می خواهد که با نهایت اتحاد، از وحدت جامعه اسلامی خویش در برابر اختلاف افکنی های دشمنان پاسداری کنند.
ابن يعقوب مغربى، احمد، ۱۴۲۴ق، مواهب الفتاح في شرح تلخيص المفتاح، بيروت، دار الکتب العلمية.
ابنابيحاتم، عبدالرحمن، ۱۴۱۹ق، تفسير القرآن العظيم، رياض، مکتبة نزار.
ابنجني، عثمان، ۱۴۲۹ق، الخصائص، بيروت، دار الکتب العلمية.
ابنعاشور، محمدطاهر، ۱۴۲۰ق، تفسير التحرير و التنوير، بيروت، مؤسسة التاريخ العربي.
ابنقتيبه، عبدالله، ۱۴۲۳ق، تأويل مشکل القرآن، بيروت، دار الکتب العلمية.
ابنکثير، اسماعيل، ۱۴۱۹ق، تفسير القرآن العظيم، بيروت، دار الکتب العلمية.
ابوالفتوحرازي، حسين، ۱۳۷۱، روض الجنان و روح الجنان، مشهد، آستان قدس رضوي.
ابوحيان، محمد، ۱۴۲۰ق، البحر المحيط في التفسير، بيروت، دار الفکر.
ايرواني، محمدباقر، ۱۳۸۶، دروس تمهيدية في تفسير آيات الأحکام، قم، دار الفقه للطباعة و النشر.
بغوي، حسين بن مسعود، ۱۴۲۰ق، تفسير البغوي، بيروت، دار إحياء التراث العربي.
بلاغي، محمدجواد، بيتا، آلاء الرحمن في تفسير القرآن، قم، وجداني.
تفتازاني، مسعود بن عمر، ۱۳۷۶، مختصر المعاني، قم، دار الفکر.
ثعلبي، احمد، ۱۴۲۲ق، الکشف و البيان، بيروت، دار إحياء التراث العربي.
جامي، عبدالرحمن، ۲۰۱۹م، تفسير ملا جامي، بيروت، دار الكتب العلمية.
جرجاني، عبدالقاهر، ۱۴۲۲ق، أسرار البلاغة في علم البيان، بيروت، دار الکتب العلمية.
جصاص، احمد بن علي، ۱۴۰۵ق، أحکام القرآن، بيروت، دار إحياء التراث العربي.
جواديآملي، عبدالله، 1387، تسنيم، تفسير قرآن کريم، قم، إسراء.
حب الله، حيدر، 2014م، فقه الأمر بالمعروف و النهي عن المنكر، بيروت، الانتشار العربي.
حسينىشيرازى، محمد، 1426ق، الفقه، السلم و السلام، بيروت، دارالعلوم.
حلبي، محمود، ۱۲۰۸ق، حسن التوسل إلى صناعة الترسل، مصر، الوهبية.
حلي(علامه)، حسن بن يوسف، ۱۳۸۱ق، الألفين الفارق بين الصدق و المين، قم، المؤسسة الإسلامية للبحوث و المعلومات.
خامنهاي، سيدعلي، 1394(اول فروردين)، بيانات در حرم مطهر رضوي.
ـــــ ، 1398، بيانات در ديدار مسئولان نظام و ميهمانان کنفرانس وحدت اسلامى.
خرازي، سيدمحسن، ۱۴۳۴ق، الأمر بالمعروف و النهي عن المنکر، قم، مؤسسة النشر الإسلامي.
خطيبقزوينى، محمد، ۲۰۱۰م، الإيضاح في علوم البلاغة، بيروت، دار الکتب العلمية.
خفاجي، احمد، ۱۹۹۷م، عناية القاضي و کفاية الراضي، بيروت، دار الکتب العلمية.
خليل بن احمد، ۱۴۰۹ق، العين، قم، هجرت.
راغب اصفهاني، حسين، ۱۴۱۲ق، مفردات ألفاظ القرآن، بيروت، دار الشامية.
رحيملو، عباس؛ طيبحسيني، سيدمحمود، 1399، «بازتفسير انسجامي «فيهنّ» در سوره الرحمن با شناخت شگرد ادبي تجريد و استخدام»، پژوهشهاي ادبي ـ قرآني، دوره 8، شماره 1، ص 25-49.
رشيد رضا، محمد، ۱۴۱۴ق، تفسير المنار، بيروت، دار المعرفة.
, Abbas, tayyeb hoseini, Seyed Mahmoud. (2026) A Review of the Interpretation of the General Obligation of Enjoining the Good Based on Verse 104 of Surah Al-Imran (Based on the analysis of text coherence). , 13(2), 5-26
Abbas ; Seyed Mahmoud tayyeb hoseini."A Review of the Interpretation of the General Obligation of Enjoining the Good Based on Verse 104 of Surah Al-Imran (Based on the analysis of text coherence)". , 13, 2, 2026, 5-26
, A, tayyeb hoseini, S.(2026) 'A Review of the Interpretation of the General Obligation of Enjoining the Good Based on Verse 104 of Surah Al-Imran (Based on the analysis of text coherence)', , 13(2), pp. 5-26
, A, tayyeb hoseini, S. A Review of the Interpretation of the General Obligation of Enjoining the Good Based on Verse 104 of Surah Al-Imran (Based on the analysis of text coherence). , 2026; 13(2): 5-26